Tuvalet Eğitimi

TUVALET EĞİTİMİ

Tuvalet eğitimi, çocuğun hiç bir kimsenin yardımı ve hatırlatması olmadan, kendi kendine tuvaletinin geldiğinin farkına varıp, tuvalete gidip tuvaletini yapabilmesidir. Yani tuvalete gitme davranışını kontrol edebilmesidir. Tuvalet eğitimi, anne babanın çocuğunun çişinin geldiğini farkedip onu uyararak tuvalete göndermesi değildir.

Tuvalet Eğitimi İçin Uygun Zamanlama

Tuvalet eğitimi için 2- 2,5 yaşları beklenmelidir. Çünkü çocukta tuvaletini yapmayla ilgili organlar bu yaşlar civarında gelişir. Bu yaşlardan önce çocuk tuvaletinin geldiğini hissetse bile tutamaz.

Çocuğun tuvaletinin geldiğinin farkına varması, farkına vardıktan sonra tutabilmesi ve gidip yapabilmesi için, bu işlemin tümü ile ilgili organlarla (böbrek, karın kasları, sidik torbası) beyin arasındaki sinyallerin gidip gelebilmesi için gerekli gelişimin tamamlanmış olması gereklidir.

Genellikle halk arasında tuvalet eğitimine başlamak için daha erken yaşlar düşünülür. Örneğin; 1-1,5 yaş gibi, hatta daha kundaktan alıştırdığını iddia eden anneler bile vardır. Ancak 2-2,5 yaş öncesinde annenin belirli saatlerde çocuğunu tuvalete oturtması, bezini açması veya çocuğun hareketlerinden tuvaletinin geldiğini anlayıp tuvalete götürmesi tuvalet eğitimi değildir. Çünkü, bu durumlarda çocuğun tuvaletini yapması kendi kontrolü altında değildir. Onun için de tuvalet eğitimi anlamına gelmez.

Çocuklar arasındaki farklılıklar da unutulmamalıdır. Yani 2 yaşından bir kaç ay önce veya 2,5 yaşından biraz sonra alışabilen çocuklar da vardır.

2-2,5 yaşından önce çocuk tuvalet eğitimi için zorlanmamalıdır. Zorlandığında anne ile çocuk arasında bir mücadele olabilir. Tuvalet eğitimi 1-1,5 yaşlarında verilmeye çalışıldığında hem anne hem de çocuk gereksiz yere üzülmüş ve zorlanmış olacaktır. Erken yaşta lazımlığa (oturağa) oturtulmaya zorlanan çocuklar birkaç ay içinde bunu bırakacaklardır. Ayrıca erken yaşta zorlamayla yapılan tuvalet eğitiminin daha sonraki yaşlarda bazı davranış ve kişilik bozukluklarına da yol açtığı yapılan araştımalarda saptanmıştır. Örneğin; çok erken yaşlarda zorlanarak alıştırılan çocuklar daha büyük yaşlarda altlarına yeniden kaçırabilirler.

Tuvalet Eğitiminin Verilmesi

Çocuklar genelde tuvalet eğitimine hazır olduklarında bazı işaretler verirler.  Bunlar ara sıra gündüz uykularından kuru kalkmaya başlamaları, bezden rahatsız olduklarını ifade etmeleri veya 1-2 saat kuru kalabilmeleridir.

Çocuk belirli aralıklarla tuvalete veya oturağa oturtulur. Tuvalete oturduğunda kendisini güvende hissetmelidir. Eğer tuvaletin içine düşeceğinden korkarsa bir daha oturmak istemeyebilir. Bu nedenle eğer tuvalete oturuyorsa klozete uygulanan ek bir kapak ilave edilebilir. Alaturka tuvaletlerde ise tuvaletin deliği çocuğu ürkütebilir. Alaturka tuvalet yerine oturağa oturtmak gerekir. Özellikle kakalarını yaptıklarında kendi vücutlarından çıkan bir şeyi görme ihtiyacındadırlar.

Çocuk düzenli ve devamlı olarak oturağa oturtulur. Oturtma aralıkları çocuğun gün içindeki faaliyetlerine göre ayarlanabilir. Örneğin; yemeklerden sonra, uykudan önce gibi. Böylece çocuk hem tuvalete oturmaya alışacak hem de tuvaletinin gelişi düzene girecektir. Bu aralıklar çocuktan çocuğa, çiş sıklığına ve düzenine göre ayarlanmalıdır.

Çocuğa tuvalete gittiğinde kolay indirilip kaldırılabilen giysiler giydirilmelidir (eşofman veya belden lastikli pantalon gibi).

Çocuk tuvalete oturtulduğunda biraz oyalanmalıdır. Henüz tuvaletini yapmasıyla ilgili kasları çok iyi gelişmemiş olduğundan, tuvaletini hemen oturur oturmaz yapamayabilir veya hepsini bir anda yapamayabilir. Bu nedenle tuvalette otururken eline bir oyuncak verilebilir veya kısa bir hikaye kitabı okunabilir. Böylece hem tuvaletini yapması sağlanır hem de tuvalet işi zevkli ve keyifli bir hale dönüşmüş olur.

Çocuğa tuvaleti geldiğinde bunu söylemesi ve tuvalete gitmesi gerektiği anlatılmalıdır. Böylece ondan ne beklenildiği açıkça belirtilmiş olur.

Anne tuvalete gideceği zaman “Çişim geldi tuvalete gidiyorum.” diyerek çocuğa örnek olmalıdır.

Kazayla altına yaptığı zamanlarda ise çocuğu utandırıcı mahçup edici ifadelerden özellikle sakınılmalıdır. Utandırıcı ve aşağılayıcı laflar söylendiğinde çocukta suçluluk duygusu oluşabilir.

Çocuğunuz kakasını kendisine ait ilginç bir ürün olarak görmektedir. Kakasının kendi vücudundan çıktığının yeni farkına varmıştır. Bu nedenle kakasıyla ilgili olumsuz şeyler söylemekten kaçınmalı. Anne çocuğunun altını silerken kötü koktuğunu söyler, burnunu kapatıp lazımlığı yüzünü ekşiterek hemen döker ya da kakasına bakmak istediğinde ona kızılırsa duyguları incinir. Onun ilgisini paylaşılıyormuş gibi görünüp rol yapmak gerekmez ancak kakasının pis olduğunu ve iğrenmesi gerektiği ona aşılanmamalı. Çocuk kakasının ailesini iğrendirdiğini bilirse tüm vücudunun dolayısıyla da kendisinin ailesini iğrendirdiğini düşünebilir.

Doktorunuz tarafından gerekli görülmemişse bağırsak hareketlerini kolaylaştırmak için ilaç vermemeli.

Tuvalet alışkanlığını kazandıktan sonra, 4-5 yaşlarında, temizlik alışkanlığını da çocuğa öğretmek gerekir. Yani tuvaletini yaptıktan sonra (çiş veya kaka) hem kendi temizliğini hem de tuvaletin temizliğinin nasıl olacağını öğrenmelidir. Su ile temizliğini yaptıktan sonra kağıt ile kurulanması gerektiği ve daha sonra ellerini çok iyi yıkaması gerektiğini bilmelidir. Kızların önden arkaya doğru taharetlenmeleri gerektiği anlatılmalıdır.

Çocuk tuvalet eğitimini kazanana ve alışkanlık haline getirene kadar, anne bütün bu dikkat edilecek konuları düzenli ve sürekli olarak uygulamalıdır.

TUVALET EĞİTİMİNİ NASIL YAPMALIYIM?

1-2 yaş dönemi bebeğin çok hızla büyüdüğü ve geliştiği dönemlerden birisidir. Bu nedenle bu dönemde kazandığı başka beceriler de vardır. Çocuk yürümeye başladıktan sonra anüs kontrolü tamamlanabilmektedir.

Bu dönemde çocuğun kasları tam olarak gelişimini tamamlamadığı için eğitim hem güç hem de yorucu olur ve uzun sürer. Anne yaptığı baskı ile çocuğu hayal kırıklığına uğratır, tedirgin eder. Bu bakımdan kaka kontrolü için eğitim yaşı 1-1,5 yaş olursa eğitim kısa sürede sonuca ulaşır. Ancak çocuğa düzenli bir kontrolün kazanılması için iki yaşına kadar süre tanımak gerekir.

Aynı dönemde çiş eğitimine başlanabilir mi?

Bazı anneler çocukları bir yaşına geldiğinde bezleri bir kenara bırakıp eğitime başlarlar. Çocuğun çişini kontrol edebilmesi için mesane kontrolünün yanı sıra dil ve zihinsel olgunluğu da kazanması gerekir. Bireysel farklar olmakla birlikte 18-24 aylar arası tuvalet eğitimine başlamak için uygun yaşlardır.

Çocuğunuzun tuvalet eğitimine hazır olup olmadığını anlamak amacı ile birkaç önemli noktaya dikkat etmelisiniz.

1.çocuğunuz birkaç saat süreyle kuru kalabiliyor mu?

2.çişini az az sık sık yapmak yerine daha seyrek ve daha fazla miktarda yapıyor mu?

3.çişi geldiğinde bunu yüz ifadesi yada vücut duruşu ile size belli ediyor mu?

Bu soruların cevabı size çocuğunuzun fiziksel olgunluğunu gösterecektir. Çocuğunuzun zihinsel olarak hazır olup olmadığını öğrenmek için şu soruyu cevaplayın:

4.çocuğunuz ona söylediğiniz basit bir işi yerine getirebiliyor mu?

Eğer bu soruların cevabı “HAYIR” ise çocuğunuz tuvalet eğitimine hazır değildir. Tuvalet eğitimi için onu zorlamanız başarısızlıkla sonuçlanacaktır.

Yukarıdaki sorulara cevabınız evet ise çocuğa artık çişini herkes gibi tuvalete yapabileceği, bezlere ihtiyacı olmadığı anlatılmalıdır. Çocuk için tuvaleti uygun şekilde hazırladıktan sonra ona tuvaletini nasıl ve nereye yapacağı gösterilmeli, bu konuda bir yetişkin yada bir çocuktan yararlanılmalıdır. Çocuğa tuvalet ihtiyacı sorulmalı var ise oturması sağlanmalıdır. Yok ise zorlanmamalı çişi geldiği zaman tuvalete yapacağı anlatılmalıdır. Çocuk 30-45 dakikada bir tuvalete götürülmelidir. Çocuk çişini tuvalete yaptığında aferin deyip alkışlanmalıdır. Onun bu davranışları başkalarının yanında da anlatılıp başardığı işin önemli olduğu hissettirilmelidir. Böylece çocuk başardığı için gurur duyacaktır. Ancak ödüllendirmede de aşırıya gitmek hatalıdır. Çünkü bağımsızlaşma çabasında olan çocuk yetişkinlerin kontrolünde olduğu duygusuna kapılabilir ve bundan hoşlanmaz.

Tuvalet eğitiminde cezalandırmanın (dayak, poposunu yakmak, kibritle korkutmak gibi) olumlu yönde hiçbir etkisi olmaz, üstelik çocuk korku ile daha da gerileyebilir. Bu nedenle tuvalet eğitiminde en önemli ilke yanlış davranışlar üzerinde fazla durmamak, doğru davranışları  övmektir. Zamanla ödül ve övgülerin sıklığını azalttığınızda bile çocuğunuzun kazandığı davranışın devam ettiğini göreceksiniz.

Tuvalet eğitimi uzun süreli ve sabır gerektiren bir iştir. Bu nedenle anne, babalar birkaç gün yada birkaç ayda bu sorunun çözümlenebileceğini düşünmemelidirler. Çocuklar ancak 4-5 yaşlarına geldiklerinde tuvalet kontrolü kazanabilirler.

YUNUS YUVA – ergin sokak no:24 tandoğan - ANKARA - info@yunusyuva.com